Τρίτη, 2 Φεβρουαρίου 2016

Η Γεωπολιτική της Συμμαχίας του Καντάφι με το Ιράν

Ο Καντάφι πήρε την εξουσία στην Λιβύη το 1969, συνεχίζοντας την παράδοση των σοσιαλιστών δικτατόρων που ανέτρεπαν τους φυλοδυτικούς βασιλιάδες της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, ευθυγραμμίζοντας στην συνέχεια τις χώρες τους με την Σοβιετική Ένωση. Από την αρχή της ηγεσίας του ο Καντάφι πήρε θέση στο πλευρό του Γκαμάλ Νάσερ, του Χαφέζ Άσαντ, του Γιασέρ Αραφάτ, και των υπολοίπων σοσιαλιστών δικτατόρων που πολεμούσαν τον Σάχη του Ιράν (τον Βασιλιά του Ιράν).

Όπως έχω ξαναπεί, ο Σάχης του Ιράν ήταν ο στενότερος σύμμαχος των ΗΠΑ στην Μέση Ανατολή, και οι Ιρανοί με τους Ισραηλινούς είχαν καταφέρει το 1968 να κατασκευάσουν τον αγωγό Eilat-Ashkelon, αφού προηγουμένως οι Ισραηλινοί είχαν νικήσει τους Άραβες στον πόλεμο του 1967, στον λεγόμενο και Πόλεμο των Έξι Ημερών. Με αυτόν τον αγωγό οι Ιρανοί κατάφεραν να ξεπεράσουν το Αραβικό χερσαίο εμπόδιο της Συρίας και του Ιράκ, και το Αραβικό θαλάσσιο εμπόδιο της Αιγύπτου και της Διώρυγας του Σουέζ, βγάζοντας το πετρέλαιο τους στην Μεσόγειο Θάλασσα μέσω του αγωγού Eilat-Ashkelon.

Ταυτόχρονα οι Ισραηλινοί κέρδιζαν προμήθειες και απέκτησαν πρόσβαση σε πετρέλαιο, αφού οι Άραβες δεν αναγνώριζαν το Ισραήλ και δεν δέχονταν να πουλήσουν πετρέλαιο στους Ισραηλινούς. Βλέπε “Ο Ενδό-Αραβικός Πετρελαϊκός Πόλεμος 1950-1970”.

Χάρτης 1 Αγωγός Eilat-Askhelon 1968



Όταν οι Ιρανοί Ισλαμιστές κατάφεραν τελικά να ανατρέψουν τον Σάχη του Ιράν, και να κρατικοποιήσουν τις Δυτικές εταιρείες πετρελαίου, ο Σαντάμ Χουσέιν βρήκε την ευκαιρία και επιτέθηκε στο Ιράν, γνωρίζοντας ότι οι Δυτικοί δεν θα προστατεύσουν τους Ιρανούς Ισλαμιστές, διεκδικώντας την πλούσια σε πετρέλαιο επαρχία Κουζεστάν. Ενώ όμως όλοι οι Άραβες, μαζί με τις ΗΠΑ και την Σοβιετική Ένωση, υποστήριξαν τον Σαντάμ Χουσέιν και το Ιράκ, η Λιβύη και η Συρία, δύο Αραβικές χώρες, υποστήριξαν το Ιράν μαζί με την Κίνα και την Βόρεια Κορέα. Για την εισβολή του Σαντάμ στο Ιράν, και τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-1988), βλέπε “Σαντάμ Χουσέιν: Ο Πατέρας του ISIS στο Ιράκ”.

Οι σοσιαλιστές Σύριοι, με επικεφαλής τον δικτάτορα Χαφέζ Άσαντ, πατέρα του σημερινού σοσιαλιστή δικτάτορα Μπασάρ Άσαντ, υποστήριξαν το Ιράν την δεκαετία του 80, γιατί οι προσπάθειες τους την δεκαετία του 70 να ενωθούν με το Ιράκ και να βγάλουν το πετρέλαιο του Ιράκ στην Μεσόγειο Θάλασσα απέτυχαν παταγωδώς, όταν την εξουσία πήρε ο Σαντάμ Χουσέιν το 1979. Ο Σαντάμ Χουσέιν απείλησε με πραξικόπημα τον προηγούμενο σοσιαλιστή δικτάτορα του Ιράκ, τον Hasan al Bakr, ο οποίος βρισκόταν κοντά σε μία συμφωνία με τον Χαφέζ Άσαντ, προκειμένου οι δύο χώρες να ενωθούν. Βλέπε “Iraq-Syria Relations : Baathist Iraq and Syria”.

Οι όροι που έθεσε ο Σαντάμ στον Άσαντ όταν πήρε την εξουσία ήταν πολύ δυσμενέστεροι, πχ είσοδος του Ιρακινού στρατού στην Συρία πριν την ένωση των δύο χωρών, και σταδιακά αναπτύχθηκε μία μεγάλη έχθρα ανάμεσα στους δύο σοσιαλιστές δικτάτορες, παρόλο που και οι δύο ήταν σύμμαχοι των Σοβιετικών, και παρόλο που ο ένας είχε πετρέλαιο και ο άλλος δεν είχε. Θέλω να πω ότι υπήρχαν οι οικονομικές προϋποθέσεις για συνεργασία, αλλά υπήρχε το πρόβλημα του πως θα μοιραστεί η εξουσία ανάμεσα στους Σύριους και τους Ιρακινούς. Ο Σαντάμ και ο Άσαντ άρχισαν σταδιακά να ισχυρίζονται ο ένας για τον άλλο ότι σχεδίαζε την ανατροπή του καθεστώτος κτλ, κάτι που πιστεύω ότι σε μεγάλο βαθμό πρέπει να ήταν και αληθές.

Η Συρία λοιπόν, αφού είχε ήδη χάσει την Αίγυπτο, η οποία από τα μέσα της δεκαετίας του 70 συμμάχησε με τις ΗΠΑ και αναγνώρισε το Ισραήλ, και αφού έχασε και το Ιράκ το 1979, μετά την κατάρρευση των σχέσεων Χαφέζ Άσαντ-Σαντάμ Χουσέιν, δεν είχε άλλη επιλογή από το να αγνοήσει τους Άραβες και να στραφεί στο Ιράν, και για να ζητήσει οικονομική βοήθεια απέναντι στον κοινό εχθρό το Ιράκ, αλλά και με την ελπίδα να επικρατήσει τελικά το Ιράν στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, να έρθουν στην εξουσία οι Σιίτες Άραβες του Ιράκ, που αποτελούσαν την πλειοψηφία του Ιράκ, και να ενωθούν με την Συρία, ώστε να βγει το πετρέλαιο του Ιράκ και του Ιράν στην Μεσόγειο Θάλασσα μέσω της Συρίας. Κάτι που τελικά ανέλαβε πολλές δεκαετίες αργότερα η Gazprom, προκειμένου να εμποδίσει την κατασκευή του αγωγού Κατάρ-Τουρκίας.

Χάρτης 2 Αγωγός Ιράκ-Συρίας και Αγωγός Ιράν-Ιράκ-Συρίας (1979)



Ο Μουαμάρ Καντάφι από την άλλη πλευρά, είχε πολύ καλές σχέσεις και θαύμαζε τον Αιγύπτιο σοσιαλιστή δικτάτορα και σύμμαχο των Σοβιετικών Γκαμάλ Νάσερ, ο οποίος απειλούσε τους Άραβες του Κόλπου ότι θα τους κλείσει την Διώρυγα του Σουέζ και τον δρόμο προς την Μεσόγειο Θάλασσα και την Ευρώπη, μέσω της ένωσης που επεδίωκε την δεκαετία του 60 με την Συρία. Το σχέδιο προέβλεπε η Αίγυπτος να κατακτήσει το Ισραήλ και η Συρία να κατακτήσει τον Λίβανο, ώστε να αποκλείσουν οι Αιγύπτιοι και οι Σύριοι εντελώς τους Άραβες του Κόλπου προς την Μεσόγειο και την Ευρώπη, ζητώντας για αντάλλαγμα γερές προμήθειες και επιρροή. Αυτό που ουσιαστικά κάνει ο Ερντογάν σήμερα στους Άραβες του Κόλπου.

Αυτή η τακτική του Γκαμάλ Νάσερ εξυπηρετούσε τον Καντάφι, γιατί το πετρέλαιο των Αράβων που έβγαινε προς την Μεσόγειο και την Ευρώπη λειτουργούσε ανταγωνιστικά προς το πετρέλαιο της Λιβύης, που βασίζεται για τις εξαγωγές της στην Ευρώπη. Επίσης υπό την πίεση των ΗΠΑ δεν ήταν τόσο εύκολο για τους Άραβες του Κόλπου να μειώνουν την παραγωγή τους και να ανεβάζουν τις τιμές, όπως ενδεχομένως θα ήθελε ο Καντάφι.

Όταν λοιπόν ο σοσιαλιστής δικτάτορας της Αιγύπτου Anwar Sadat, ο οποίος είχε διαθεχθεί τον Γκαμάλ Νάσερ μετά τον θάνατο του, αποφάσισε να μεταφέρει την Αίγυπτο από την Σοβιετική στην Αμερικανική σφαίρα επιρροής, στα μέσα της δεκαετίας του 70, ο Καντάφι και η Αίγυπτος πήγαν σε πόλεμο το 1977, και διέκοψαν τις σχέσεις τους για πάρα πολλά χρόνια. Βλέπε “Libyan-Egyptian War”

Ο Anwar Sadat ήταν ο νούμερο δύο της Αιγύπτου, ο αντιπρόεδρος του Νάσερ, και όταν τον διαδέχθηκε στην εξουσία συνέχισε το έργο του με τον Πόλεμο Αιγύπτου-Συρίας το 1973, αλλά μετά την ήττα των Ισραηλινών με την βοήθεια των ΗΠΑ, ο Σαντάτ αποφάσισε να στραφεί προς τις ΗΠΑ, άρχισε να λαμβάνει τεράστιες οικονομικές ενισχύσεις. Μόνο οι Ισραηλινοί λαμβάνουν μεγαλύτερες οικονομικές ενισχύσεις από τους Αιγυπτίους (3 δις δολάρια ετησίως οι Ισραηλινοί και 1 δις δολάρια οι Αιγύπτιοι). Θεωρώ βέβαια ότι οι Ιρανοί Ισλαμιστές και ο Καντάφι θα έπαιξαν κάποιο ρόλο στην δολοφονία του Σαντάτ το 1981, με τους Ιρανούς μάλιστα να δίνουν το όνομα του δολοφόνου σε έναν δρόμο του Ιράν. Πρόσφατα οι Ιρανοί δέχτηκαν να αλλάξουν το όνομα του δρόμου για να βελτιώσουν τις σχέσεις τους με την Αίγυπτο. Βλέπε BBC “Iran and Egypt to restore ties”, Ιανουάριος 2004.

Επομένως ο Καντάφι είχε κάθε συμφέρον να συμμαχήσει με τους Ιρανούς, οι οποίοι θα ήταν αποκλεισμένοι από τους Δυτικούς, δεν θα μπορούσαν να εξάγουν το πετρέλαιο τους στην Ευρώπη, και θα δημιουργούσαν ένταση στον Περσικό Κόλπο εναντίον των Αράβων, και αντιπάλων του Καντάφι στις Ευρωπαϊκές αγορές πετρελαίου. Ο Καντάφι υπήρξε λοιπόν ένας από τους σημαντικότερους συμμάχους του Ιράν στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-1988), μία συμμαχία που κράτησε μέχρι την πτώση του σχεδόν.

Όταν ο Καντάφι έπεσε, οι Ισλαμιστές Ιρανοί πήραν το μέρος των Ισλαμιστών της Λιβύης, γιατί ήθελαν να συναγωνιστούν σε επιρροή τους Τούρκους και τους Σαουδάραβες στην μετά Καντάφι εποχή. Εξάλλου ο πόλεμος στην Λιβύη μείωσε δραματικά την παραγωγή της Λιβύης σε πετρέλαιο, κάτι που ωφέλησε και τους Άραβες και τους Ιρανούς αλλά και τους Ρώσους. Να θυμίσω ότι οι Ρώσοι έκαναν τους θυμωμένους αλλά προτίμησαν να απέχουν παρά να ασκήσουν βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, όταν πάρθηκε η απόφαση για την επίθεση στον Καντάφι. Βλέπε “Libya no-fly resolution reveals global split in UN”, Μάρτιος 2011

Χωρίς βέβαια να λέω ότι η Ρωσία ήθελε την ανατροπή του Καντάφι. Δεν έχω στοιχεία για να ισχυριστώ κάτι τέτοιο. Ενδεχομένως να μην ήθελαν οι Ρώσοι να την σπάσουν στον Σαρκοζί, λόγω των εξαιρετικών σχέσεων Σαρκοζί-Πούτιν, τις οποίες βλέπουμε ακόμη και σήμερα, με τον Πούτιν να διαφημίζει τον Σαρκοζί ως τον επόμενο πρόεδρο των ΗΠΑ. “Sarkozy's Putin visit sparks controversy at home”, Οκτώβριος 2015

Να θυμίσω ότι εκείνη την περίοδο οι Πούτιν Σαρκοζί είχαν υπογράψει την συμφωνία για την πώληση των Γαλλικών Mistral στην Ρωσία, η οποία ήταν η μεγαλύτερη συμφωνία οπλικών συστημάτων ανάμεσα σε χώρα μέλος με χώρα μη μέλος του ΝΑΤΟ. Επίσης να θυμίσω ότι οι Γάλλοι ήταν αυτοί που χτύπησαν πρώτοι τον Καντάφι.

Από την άλλη βέβαια ο Σαρκοζί έβαλε την Γαλλία στο ΝΑΤΟ το 2009, μετά από 33 χρόνια απουσίας, προκειμένου να την προφυλάξει από την Γερμανία, που έχει πλέον ως σύμμαχο την Ρωσία. Γιατί τα συμφέροντα Ρωσίας-Γερμανίας είναι πιο ισχυρά από τα συμφέροντα Γαλλίας-Ρωσίας.  Βλέπετε τώρα ότι η Μέρκελ προσπαθεί να συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα, και ενώ προωθεί τις ενεργειακές συμφωνίες Ρωσίας-Γερμανίας, παραμένει στο πλευρό των ΗΠΑ και της Γαλλίας στο θέμα των κυρώσεων, ώστε να μην ανησυχούν υπερβολικά οι ΗΠΑ, η Γαλλία και η Αγγλία, που όμως ήδη ανησυχούν. Η Μέρκελ προσπαθεί να αποφύγει το οριστικό σπάσιμο του ΝΑΤΟ που μπορεί να σημάνει πολλά κακά για την Ευρώπη. Αν και στο θέμα αυτό υπήρξε βελτίωση με τον Nord Stream 2, αφού οι Ρώσοι έβαλαν μέσα και τους Γερμανούς, και τους Γάλλους, και τους Άγγλους, και τους Αυστριακούς, και τους Ολλανδούς.

Χάρτης Nord Stream 2



Ενδιαφέρον για τον Καντάφι έχει και ένα άλλο στοιχείο, άσχετο με τα παραπάνω. Ο Καντάφι κατάφερε να έχει σχετικά καλές σχέσεις με την Αλγερία, μία γειτονική χώρα. Και ναι μεν και οι δύο χώρες ήταν σύμμαχοι των Σοβιετικών, ναι μεν η Αλγερία είναι πολύ πλούσια σε αέριο ενώ η Λιβύη πολύ πλούσια σε πετρέλαιο, ναι μεν η Αλγερία πουλάει κυρίως στην Γαλλία και την Ισπανία ενώ η Λιβύη πουλάει κυρίως στην Ιταλία, αλλά δεν θα μας έκανε και εντύπωση να βλέπαμε έναν άγριο σκυλοκαβγά, τον οποίο όμως δεν είδαμε.

Ίσως το ότι δεν είδαμε τον σκυλοκαβγά να οφείλεται στα παραπάνω, αλλά νομίζω ότι οφείλεται και στην συνεργασία των δύο χωρών στο θέμα της Δυτικής Σαχάρας. Η Αλγερία τρώγεται με το Μαρόκο, και οι δύο χώρες μάλιστα έχουν κλειστά σύνορα, με βασικό πρόβλημα την Δυτική Σαχάρα, την οποία ελέγχει το Μαρόκο, και της οποίας την ανεξαρτησία υποστηρίζουν η Αλγερία και η Λιβύη. Η Δυτική Σαχάρα όχι μόνο είναι πλούσια σε πετρέλαιο και αέριο, αλλά μπορεί να στείλει στο Μαρόκο, και από εκεί στην Ευρώπη, και τα κοιτάσματα της Σενεγάλης και της Μαυριτανίας, γιατί όχι και της Νιγηρίας, που είναι μία από τις πλουσιότερες χώρες στον κόσμο σε αποθέματα αερίου και πετρελαίου. Πριν συνεχίσω να παραθέσω μερικά άρθρα για το πετρέλαιο και αέριο της Δυτικής Αφρικής. Και υπάρχει πολύ περισσότερο.

 “Cairn confirms Senegal oil discovery”, Οκτώβριος 2014

“Kosmos finds gas in Mauritania as regional exploration picks up”, Απρίλιος 2015

“Kosmos Energy Makes Second Major Gas Discovery Offshore Mauritania”, Νοέμβριος 2015

“Oil: Western Sahara's future”, Μάρτιος 2003

Χάρτης 4



Χάρτης 5 Δυτική Σαχάρα



Νομίζω ότι η συμμαχία Αλγερία-Λιβύης στο να μπλοκάρουν την τρύπα του Μαρόκου, μίας χώρας συμμάχου των ΗΠΑ, να είναι ένας από τους παράγοντες που βοήθησε τις δύο χώρες να ελέγξουν τις όποιες διαφορές τους. Η Αλγερία, μέσω της συμφωνίας της με την Νιγηρία και τον Νίγηρα για τον αγωγό Trans-Saharan, κατάφερε να διασφαλίσει ότι το αέριο της Νιγηρίας δεν θα φτάσει στην Ευρώπη μέσω του Μαρόκου. Αν ποτέ δηλαδή καταφέρει το αέριο της Νιγηρίας να ξεπεράσει την θυγατρική του ISIS στην Δυτική Αφρική Boko Haram, τους μαχητές της ερήμου Τουαρέγκ, που χρηματοδοτούνταν από τον Καντάφι, και ένας Θεός ξέρει πόσα άλλα εμπόδια. Αλλά αν τελικά περάσει το αέριο της Νιγηρίας στην Ευρώπη έχει συμφωνηθεί να περάσει μέσω της Αλγερίας και όχι μέσω του Μαρόκου. Βλέπε επίσης “Η Εξέγερση των Πολεμιστών της Ερήμου Τουαρέγκ το 2012”.

Να προσθέσω επίσης ότι η Λιβύη και το Ιράν προσπαθούσαν επί χρόνια να αναπτύξουν τα πυρηνικά τους προγράμματα, και φυσικά δεν μπορούσαν να αγοράσουν ουράνιο από τους Δυτικούς, και χρειάζονταν το ουράνιο της Δυτικής Αφρικής, στο οποίο όμως βασίζεται η Γαλλία. Βλέπε “Καντάφι VS Γαλλία”.

Επομένως είχαν ένα ακόμη λόγο να συνεργάζονται, και εναντίον των Γάλλων, αλλά και τεχνολογικά και επιστημονικά.

Για επιπλέον άρθρα βλέπε:

Άρθρα

Σαντάμ Χουσέιν : Ο Πατέρας του ISIS στο Ιράκ

Iran hopes Gaddafi domino will fall the right way”, Αύγουστος 2011

Iran hails death of long-time ally Qaddafi as great victory”, Οκτώβριος 2011

“Dislike for Qaddafi Gives Arabs a Point of Unity”, Μάρτιος 2011

Iran in a dilemma over Libya”, Μάρτιος 2011

Iran and Egypt to restore ties”, Ιανουάριος 2004

“Anwar Sadat”

“Arab League Relations with Libya

Tehran switches gear in its relationship with Tripoli after Qaddafi’s death”, Οκτώβριος 2011

“Quds Force”

“Libyan Leader Delivers a Scolding in U.N. Debut”, Σεπτέμβριος 2009

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου