Τρίτη, 9 Ιουνίου 2015

Ο Ενδο-Αραβικός Πετρελαϊκός Πόλεμος 1950-1970

Η Αίγυπτος και η Συρία είναι δύο Αραβικές χώρες της Ανατολικής Μεσογείου. Η Αίγυπτος μάλιστα είναι η μεγαλύτερη και η σημαντικότερη ιστορικά χώρα του Αραβικού κόσμου. Οι δύο χώρες διαθέτουν κάποια κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, αλλά τα αποθέματα τους είναι κυριολεκτικά ψίχουλα, συγκρινόμενα με τα αποθέματα των Αραβικών χωρών του Περσικού Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ). Τα κοιτάσματα τους είναι επίσης ψίχουλα σε σχέση με τα κοιτάσματα της Αλγερίας και της Λιβύης, δύο ακόμη Αραβικών χωρών της Βόρειας Αφρικής. Στους παρακάτω δύο πίνακες βλέπετε τις 10 πλουσιότερες χώρες στον κόσμο σε αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Φυσικό Αέριο
Εικόνα 1




Πετρέλαιο
Εικόνα 2




Τα αποθέματα φυσικού αερίου δίνονται σε δισεκατομμύρια κυβικά πόδια, και πρέπει να διαιρεθούν με το 35 για να μετατραπούν σε δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, και τα αποθέματα πετρελαίου δίνονται σε δισεκατομμύρια βαρέλια. Βλέπετε στον πίνακα που εμφανίζει τα αποθέματα πετρελαίου ότι 5 από τις 10 χώρες είναι Αραβικές, ενώ 4 από τις 10 χώρες είναι Αραβικές στον πίνακα που εμφανίζει τα αποθέματα φυσικού αερίου. Νομίζω ότι οι πίνακας λαμβάνουν υπόψη τους και τα σχιστολιθικά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Ο Γκαμάλ Νάσερ ήταν ένας σοσιαλιστής Αιγύπτιος στρατιωτικός, που μαζί με άλλους σοσιαλιστές στρατιωτικούς της Αιγύπτου ανέτρεψαν τον Αιγύπτιο βασιλιά το 1952. Ο Νάσερ έγινε πρόεδρος της Αιγύπτου, και εγκατέστησε ένα μονοκομματικό πολιτικό σύστημα, και σταδιακά πέρασε την Αίγυπτο από την σφαίρα επιρροής της Δύσης στην σφαίρα επιρροής στης Σοβιετικής Ένωσης. Ο Νάσερ προώθησε τον Παναραβισμό, ένα μείγμα σοσιαλισμού και Αραβικού εθνικισμού. Ο Νάσερ χρειαζόταν τον Παναραβισμό για να πάρει τον έλεγχο του πετρελαίου του Περσικού Κόλπου.

Με τον Παναραβισμό ο Νάσερ προώθησε την ιδέα της ένωσης όλων των Αραβικών χωρών σε ένα σοσιαλιστικό Αραβικό κράτος, υπό την ηγεσία της Αιγύπτου και του ιδίου. Με αυτόν τον τρόπο, η φτωχή σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο Αίγυπτος, θα αποκτούσε τον έλεγχο του πετρελαίου του Περσικού Κόλπου, αφού το ενιαίο Αραβικό κράτος δεν θα μπορούσε παρά να διοικείται από την σπουδαιότερη και μεγαλύτερη Αραβική χώρα.

Οι Άραβες του Περσικού Κόλπου, με επικεφαλής την Σαουδική Αραβία, για να κρατήσουν τον έλεγχο του πετρελαίου τους, απέναντι στον Παν-Aραβισμό του Νάσερ προέταξαν τον Παν-Ισλαμισμό, μία ιδεολογία που προωθούσε την ένωση όλων των Μουσουλμάνων σε ένα ενιαίο κράτος. Με τον Παν-Ισλαμισμό η κυρίαρχη δύναμη θα έπρεπε να είναι η Σαουδική Αραβία, αφού σε αυτήν βρίσκονται η Μέκκα και η Μεντίνα, οι δύο ιερότερες Μουσουλμανικές πόλεις. Στην Μέκκα γεννήθηκε, και στην Μεντίνα θάφτηκε, ο Προφήτης Μωάμεθ. Επομένως στα πλαίσια του Παν-Ισλαμισμό η Σαουδική Αραβία είχε σαφές πλεονέκτημα απέναντι στον Νάσερ, ως η σημαντικότερη χώρα για το Ισλάμ. Ενώ ο Νάσερ είχε σαφές πλεονέκτημα απέναντι στην Σαουδική Αραβία στα πλαίσια ενός σοσιαλιστικού μοντέλου, όπου η θρησκεία δεν θα έπαιζε κανέναν ρόλο, και στα πλαίσια του οποίου ο Νάσερ υποσχόταν την αναδιανομή του πετρελαίου.

Η μεγαλύτερη ανταμοιβή για τον Νάσερ ήρθε το 1958, όταν κατάφερε να ενώσει την Αίγυπτο και την Συρία σε ένα ενιαίο σοσιαλιστικό κράτος, το United Arab Republic, ελπίζοντας ότι σιγά σιγά οι υποστηρικτές τους στα Αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου θα κατάφερναν να ανατρέψουν τις εκεί μοναρχίες, θέτοντας τις χώρες τους και το πετρέλαιο τους υπό τον έλεγχο του Νάσερ και της Αιγύπτου. Είχαμε δηλαδή έναν συνασπισμό των φτωχών σε πετρέλαιο Αραβικών χωρών, που φιλοδοξούσε να διεμβολίσει τις Αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου και να διεκδικήσει ένα μέρος του πετρελαίου.

Στο μεταξύ, το 1958 ανατράπηκε και στο Ιράκ ο φιλοδυτικός βασιλιάς, και την εξουσία πήρε ο σοσιαλιστής Abd al-Karim Qasim. Ο Qasim, παρόλο που ήταν ακραίως σοσιαλιστής και σφόδρα αντιαμερικανός, και παρόλο που μετακίνησε το Ιράκ στη σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης, δεν θέλησε να θέσει το πετρέλαιο του Ιράκ υπό τον έλεγχο του Νάσερ και της Αιγύπτου. Γιατί σε αντίθεση με την Συρία, το Ιράκ είναι χώρα πολύ πλούσια σε πετρέλαιο. Αυτό δημιούργησε μεγάλη απογοήτευση στο εσωτερικό της Συρίας, που είχε παραχωρήσει την κυριαρχία της στην Αίγυπτο, με την ελπίδα ότι θα αποκτούσε ένα μέρος του πετρελαίου του Περσικού Κόλπου.

Η απογοήτευση αυτή οδήγησε στην διάλυση του United Arab Republic, και το 1961 η Αίγυπτος και η Συρία ξαναέγιναν δύο ανεξάρτητα κράτη. Αυτό εξαγρίωσε τον Νάσερ, που αποφάσισε ωστόσο ότι ήταν καλύτερα να μην επέμβει η Αίγυπτος στρατιωτικά στην Συρία, ώστε να μην λερωθούν τα χέρια του με Αραβικό αίμα. Στην συνέχεια, το 1963, σοσιαλιστικοί κύκλοι φιλικά προσκείμενοι στον Νάσερ και την Συρία, δολοφόνησαν τον Qasim στο Ιράκ, και πήραν την εξουσία. Άρχισε πάλι μία συζήτηση για ένωση των τριών χωρών, αλλά ως μία ομοσπονδία κρατών αυτή τη φορά, και όχι στα πλαίσια του United Arab Republic. Με αυτόν τον τρόπο η Ιρακινοί δεν θα χρειαζόταν να παραχωρήσουν τον έλεγχο του πετρελαίου τους στον Νάσερ και την Αίγυπτο.

Γιατί το θέμα ήταν ότι ενώ οι Ιρακινοί δεν ήθελαν να παραχωρήσουν στους Αιγύπτιους και στους Σύρους δικαιώματα από το πετρέλαιο τους, τους χρειαζόντουσαν, γιατί οι Ιρακινοί ήταν περικυκλωμένοι από συμμάχους των Δυτικών, όπως βλέπετε στον παρακάτω χάρτη. Το Ιράν ήταν σύμμαχος των ΗΠΑ μέχρι το 1979 και την Ισλαμική επανάσταση. Οι Ιρακινοι χρειαζόντουσαν επίσης τους Αιγυπτίους και τους Σύρους, για να βγάζουν το πετρέλαιο τους στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς να χρειάζονται να διασχίσουν τον Περσικό Κόλπο και την Κόκκινη Θάλασσα.

Εικόνα 3



Βλέπετε επίσης τι αγκάθι ήταν το Ισραήλ και ο Λίβανος στα μάτια της Αιγύπτου και της Συρίας. Αν η Αίγυπτος και η Συρία είχαν υπό τον έλεγχο τους αυτές τις περιοχές, θα μπορούσαν να ασκήσουν τεράστια πίεση τους Άραβες του Κόλπου, γιατί οι αγωγοί πετρελαίου που οδηγούσαν από τις χώρες του Κόλπου στην Μεσόγειο Θάλασσα θα έπρεπε υποχρεωτικά να περάσου από εδάφη που θα ήλεγχαν η Αίγυπτος και η Συρία, που ήταν οι φτωχοί Άραβες συγγενείς, που φιλοδοξούσαν να πάρουν το αίμα τους πίσω χρησιμοποιώντας την γεωστρατηγική τους σημασία.

Στον παρακάτω χάρτη βλέπετε με κόκκινη γραμμή τον αγωγό Trans Arabian Pipeline, που λειτούργησε από το 1947 μέχρι το 1982. Ο αγωγός αυτός περνούσε από τα Υψώματα Γκολάν. Τα Υψώματα Γκολάν τα είχε υπό τον έλεγχο της η Συρία μέχρι το 1967 και τον πόλεμο της Αιγύπτου και της Συρίας με το Ισραήλ.

Εικόνα 4



Αυτός ήταν ο λόγος που ο Νάσερ ήταν ο ηγέτης που πάντα ξεσήκωνε τους Άραβες εναντίον των Ισραηλινών, και ο λόγος που η Συρία δεν αναγνώρισε ποτέ τον Λίβανο. Μόλις το 2008 κατάφεραν η Συρία και ο Λίβανος να προχωρήσουν στην σύναψη διπλωματικών σχέσεων. Η Συρία θεωρούσε ότι ο Λίβανος ήταν δικό της έδαφος, γιατί ο Λίβανος μείωνε κατακόρυφα την γεωστρατηγική της σημασία, και την πίεση που η Συρία μπορούσε να ασκεί στους Άραβες του Κόλπου.

Αν η Αίγυπτος και η Συρία ενώνονταν, παίρνοντας το Ισραήλ και τον Λίβανο, θα μπορούσαν να ασκήσουν πολύ μεγαλύτερη πίεση στους Άραβες του Κόλπου, και να ζητήσουν ένα μεγαλύτερο ποσοστό από τα κέρδη του πετρελαίου. Να προσθέσω ότι ο αγωγός Trans-Arabian ήταν ο μεγαλύτερος αγωγός της εποχής του, και λέγεται ότι το 30% του πετρελαίου που έχει πουληθεί από την Σαουδική ARAMCO, έχει περάσει μέσα από αυτόν τον αγωγό. Στην συνέχεια, με την κατασκευή των τεράστιων τάνκερς μεταφοράς πετρελαίου, που είχαν την δυνατότητα να μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες πετρελαίου, η σημασία του αγωγού μειώθηκε, και τελικά έκλεισε το 1982.

Και σαν να μην έφταναν όλοι οι παραπάνω μπελάδες στον Νάσερ, οι Ισραηλινοί συμφώνησαν με τους Ιρανούς, που μέχρι το 1979 ήταν σύμμαχοι των ΗΠΑ, να δημιουργηθεί ο αγωγός Eilat-Ashkelon, ο οποίος θα μετέφερε Ιρανικό πετρέλαιο στην Μεσόγειο Θάλασσα. Το Eilat είναι το μόνο λιμάνι των Ισραηλινών που τους δίνει πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα. Με αυτό τον τρόπο οι Ιρανοί θα μπορούσαν να στέλνουν το πετρέλαιο τους στην Ευρώπη, αποφεύγοντας την Αίγυπτο και την διώρυγα του Σουέζ. Για ένα πρόχειρο χάρτη του αγωγού πετρελαίου Eilat-Ashkelon βλέπε παρακάτω.

Εικόνα 5



Ο Νάσερ δεν μπορούσε να τα δεχτεί όλα αυτά, και το 1967 αποφάσισε να κλείσει τα στενά του Τιράν στους Ισραηλινούς, ώστε οι Ισραηλινοί να μην έχουν πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα. Ο Νάσερ ταυτόχρονα μετέφερε στρατό στην Χερσόνησο του Σινά. Οι Ισραηλινοί ωστόσο, με την βοήθεια των ΗΠΑ, νίκησαν τους Αιγυπτίους και τους Σύρους στον πόλεμο τον 6 ημερών, και πήραν την Χερσόνησο του Σινά, αλλά και τα Υψώματα του Γκολάν. Έτσι και ο αγωγός Eilat-Ashkelon δημιουργήθηκε το 1968, αλλά και διασφαλίστηκε ο αγωγός Trans Arabian, που περνούσε από τα Υψώματα Γκολάν και κατέληγε στον Λίβανο και την Μεσόγειο Θάλασσα.

Εικόνα 6




Στην Αλγερία και την Λιβύη, παρόλο που οι σοσιαλιστές ανέτρεψαν τις εκεί μοναρχίες, ο Γκαμάλ Νάσερ δεν υπήρχε περίπτωση να πετύχει αποτελέσματα παρόμοια με αυτά που πέτυχαν η Συρία και η Αίγυπτος, όσον αφορά στην ένωση τους. Γιατί και η Αλγερία και η Λιβύη είναι πολύ πλούσιες χώρες σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αν και πολύ λιγότερο πλούσιες από τους Άραβες του Κόλπου. Αλλά το βασικό είναι ότι ο Νάσερ και η Συρία δεν μπορούσαν να εμποδίσουν την πρόσβαση της Αλγερίας και της Λιβύης στην Ευρώπη.

Η Λιβύη και η Αλγερία, όπως και το Ιράκ, ναι μεν συμμάχησαν με την Σοβιετική Ένωση, αλλά μόνο στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ μπορούσαν να πουλάνε πετρέλαιο, αφού η Ρωσία ως γνωστόν κολυμπάει στο πετρέλαιο. Το θέμα είναι ότι η Αίγυπτος και η Συρία δεν μπορούσαν να ασκήσουν στην Αλγερία και την Λιβύη την πίεση που μπορούσαν να ασκήσουν στο Ιράκ, την Σαουδική Αραβία κλπ.

Ο Γκαμάλ Νάσσερ πέθανε το 1970, χωρίς ποτέ να κατορθώσει να θέσει το πετρέλαιο των Αραβικών χωρών στον έλεγχο της Αιγύπτου. Παρόλο που ήταν ένας λαϊκιστής ηγέτης, ακόμη και σήμερα, οι ψεκασμένοι Άραβες τον θεωρούν θρύλο. Στην κηδεία του μάλιστα το 1970 έσπευσαν να παραβρεθούν όλοι οι Άραβες ηγέτες. Μόνο ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας δεν παρέστη. Γιατί κακά τα ψέματα ο πρώτος στόχος του Νάσερ ήταν το Σαουδαραβικό πετρέλαιο.

Κλείνοντας, να προσθέσω ότι την εποχή που ο Νάσερ χτυπούσε τους Άραβες του Κόλπου με τον Παν-Αραβισμό, και οι Άραβες του Κόλπου χτυπούσαν τον Νάσερ με τον Παν-Ισλαμισμό, ο Νάσερ ενίσχυε τους σοσιαλιστές στις χώρες του Κόλπου, και οι Άραβες του Κόλπου ενίσχυαν την Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι μία οργάνωση Ισλαμιστών, που ιδρύθηκε πολύ νωρίς τον 20ο αιώνα, και της οποίας την λειτουργία στην Αίγυπτο απαγόρευσε ο Νάσερ.

Βλέπετε όμως πως αλλάζουν τα πράγματα. Σήμερα, στον 21ο αιώνα, την Μουσουλμανική Αδελφότητα στηρίζει η Τουρκία και ο Ερντογάν, διεκδικώντας ο Ερντογάν τον ρόλο του Σουλτάνου για τον εαυτό του, ουσιαστικά προσπαθώντας να έχει η Τουρκία μεγαλύτερο ρόλο στον Περσικό Κόλπο. Έτσι οι Σαουδάραβες ανακηρύξαν την Μουσουλμανική Αδελφότητα σε τρομοκρατική οργάνωση. Γιατί ναι μεν στους Σαουδάραβες αρέσει ο Παν-Ισλαμισμός, αλλά θέλουν τον ηγετικό ρόλο και τον έλεγχο του πετρελαίου του Κόλπου να τον έχουν αυτοί, που διαθέτουν άλλωστε και το πετρέλαιο και τις ιερές Μουσουλμανικές πόλεις Μέκκα και Μεντίνα.

Κατά κάποιο τρόπο ο Ενρτογάν είναι για τους Σαουδάραβες ένας νέος Νάσερ, με την διαφορά ότι ο Ερντογάν δεν είναι σοσιαλιστής αλλά ισλαμιστής. Και δεν αποκλείεται να τα βρουν κάποια στιγμή οι Σαουδάραβες με τον Ερντογάν. Όλα εξαρτώνται από το πόσα θα ζητήσει η Τουρκία.

Και ακούτε τους διανοούμενους να λένε πόσο πολύπλοκη περιοχή είναι η Μέση Ανατολή. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο ψέμα. Η Μέση Ανατολή είναι πολύπλοκη μόνο όταν στον πυρήνα της ανάλυσης δεν υπάρχει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Όταν στον πυρήνα της ανάλυσης μπει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, δεν υπάρχει πιο απλή περιοχή στον κόσμο από την Μέση Ανατολή. Υπάρχει μόνο ένας κανόνας στην Μέση Ανατολή. Το πιο γρήγορο πιστόλι παίρνει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Και θέλω με την ευκαιρία να υπενθυμίσω κάτι που έχω ξαναπεί, και που μπορεί να ακούγεται πομπώδες, αλλά είναι πέρα για πέρα αληθινό. Λόγω του διαδικτύου είμαστε η πρώτη γενιά στην ιστορία της ανθρωπότητας που μπορεί να σταθεί απέναντι στον μεγαλύτερο εχθρό όλων των κοινωνικών, που δεν είναι άλλος από τους διανοούμενους. Όπως σωστά είχαν επισημάνει δεκαετίες νωρίτερα ο Murray Rothbard και η Αυν Ραντ, ο ρόλος των διανοουμένων είναι να μας πείθουν πόσο μεγάλη ανάγκη έχουμε τους δημοσίους λειτουργούς που τους πληρώνουν. Ούτε ο Rothbard όμως, αλλά ούτε και η Ραντ, είχαν διαδίκτυο. Ενώ εμείς το έχουμε. Και νομίζω ότι η αρχή της πολιτικής σκέψης είναι η κατανόηση του ρόλου που παίζουν σε μία κοινωνία οι διανοούμενοι.


1 σχόλιο:

  1. Ουσιαστικα επιβεβεωνει αυτο που ειχε πει ο Κισσινγκερ οτι ''Στη Μέση Ανατολή, δεν μπορείς να κάνεις πόλεμο χωρίς την Αίγυπτο και δεν μπορείς να κάνεις ειρήνη χωρίς τη Συρία.''

    ΑπάντησηΔιαγραφή